Resurslar Pul, oziq-ovqat, nafaqalar va soliqlar
Soliqlar: deklaratsiya, ITIN va bepul yordam
Agar siz AQSHda, shu jumladan norasmiy ishlagan boʻlsangiz, federal soliq xizmati Internal Revenue Service (IRS)ga deklaratsiya topshirishingiz, ehtimol, kerak. Agar maoshingizdan soliq ushlab qolingan boʻlsa, deklaratsiya uni qaytarib olishga yordam beradi. Soliqlar uchun raqam — SSN (Social Security number) yoki ITIN (Individual Taxpayer Identification Number), faqat soliqlar uchun raqam.
Deklaratsiya tayyorlash uchun pul toʻlash shart emas: bepul yordam bor. QARAVAN soliq va yuridik maslahatlar bermaydi; sizning holatingiz boʻyicha shahar va federal xizmatlar yordam beradi.
Eng muhimi
- Agar 2025-yil uchun deklaratsiyani hali topshirmagan boʻlsangiz (muddat 2026-yil 15-aprel edi), hozir topshiring. 65 yoshdan kichik yolgʻiz odam uni odatda yalpi daromad $15 750 va undan ortiq boʻlganda topshirishi kerak.
- Bepul topshiring: NYC Free Tax Prep va VITA (Volunteer Income Tax Assistance) punktlari bolalar yoki qaramogʻidagilar boʻlsa $97 000 gacha, ular boʻlmasa $68 000 gacha daromadda yordam beradi (2025-yil maʼlumotlari).
- Agar SSN boʻlmasa, ehtimol, ITIN kerak. Lekin agar siz ishlash uchun ruxsatnomaga ariza bergan boʻlsangiz va SSN kutayotgan boʻlsangiz, odatda ITIN olish kerak emas.
Siz soliq rezidentimisiz yoki yoʻq
IRS sizni AQSH soliq rezidenti deb hisoblaydi, agar sizda green card boʻlsa (green card test) yoki siz AQSHda koʻp vaqt oʻtkazgan boʻlsangiz (substantial presence test): joriy yilda kamida 31 kun va uch yil ichida 183 kun, bunda joriy yilning barcha kunlari, oʻtgan yil kunlarining uchdan biri va undan oldingi yil kunlarining oltidan biri hisoblanadi. Qolganlar norezidentlar va boshqa shakl (1040-NR)ni topshiradi. Soliq rezidentligi va immigratsiya maqomi — turli narsalar.
Daromadingizni topshirish chegarasi bilan solishtiring
IRSning 2025-yil uchun jadvaliga koʻra, 65 yoshgacha boʻlgan yolgʻiz odamning yalpi daromadi $15 750 dan kam boʻlmasa (oila boshligʻi — $23 625; birgalikda topshiradigan, ikkalasi ham 65 yoshgacha boʻlgan turmush oʻrtoqlar — $31 500) yoki masalan, qoʻshimcha ishlardan oʻzini oʻzi band qilishdan olingan sof daromad $400 dan koʻp boʻlsa, deklaratsiya topshiriladi. 2026-yil uchun yolgʻiz odamga standart chegirma — $16 100, lekin 2026-yil uchun jadvalni IRS hali eʼlon qilmagan.
Daromadingiz kamroq boʻlsa ham topshiring
IRS yozishicha, kamroq ishlab topgan boʻlsangiz ham, deklaratsiya topshirish foydali boʻlishi mumkin: shu yoʻl bilan ish beruvchi ushlab qolgan soliq qaytariladi. NYC Free Tax Prep 15-apreldan keyin ham yordam beradi.
Agar muddat allaqachon oʻtgan boʻlsa
2025-yil uchun deklaratsiyani 2026-yil 15-aprelgacha topshirish kerak edi yoki, agar 15-aprelgacha 4868-shakl boʻyicha muddatni uzaytirishni soʻragan boʻlsangiz, 2026-yil 15-oktabrgacha. Agar topshirmagan boʻlsangiz, hozir topshiring. Shahar yozishicha, agar soliq qarzingiz boʻlmasa, kechikish uchun odatda jarima yoʻq. IRS ogohlantiradi: agar deklaratsiyani muddatdan keyin 3 yil ichida topshirmasangiz, qaytariladigan pulni yoki masalan Earned Income Credit kabi kreditni yoʻqotishingiz mumkin. Agar soliq qarzingiz boʻlsa, qanchalik erta topshirib, toʻlasangiz, foizlar va jarimalar shunchalik kam boʻladi.
ITIN soliq raqami kerak boʻlgan, lekin SSN olishga haqqi boʻlmaganlarga beriladi. U faqat federal soliqlar uchun kerak: ishlash huquqini bermaydi, immigratsiya maqomini oʻzgartirmaydi va Social Security toʻlovlariga huquq bermaydi.
Ishlash uchun amal qiladigan SSN bilan va ITIN bilan nimalar mavjud (2026-yil oktabr)
| Ishlash uchun amal qiladigan SSN | Faqat ITIN | |
|---|---|---|
| Federal deklaratsiya topshirish | Ha | Ha, agar SSN ola olmasangiz |
| Earned Income Tax Credit (EITC) — daromadi past ishlaydiganlar uchun soliq krediti | Ha, agar sizda, turmush oʻrtogʻingizda va bolada deklaratsiya topshirish muddatigacha berilgan amaldagi SSN boʻlsa | Yoʻq |
| Child Tax Credit (CTC), bola uchun soliq krediti | Har bir bola uchun $2 200 gacha; ishlash uchun amal qiladigan SSN sizga (yoki deklaratsiyani birga topshirsangiz, turmush oʻrtogʻingizga) va har bir bolaga kerak | Yoʻq |
| Credit for Other Dependents (ODC), boshqa qaramogʻidagilar uchun kredit | Agar CTC olishga haqqingiz boʻlmasa, har bir qaramogʻidagi uchun $500 gacha | Ha: qaramogʻidagi shaxsda SSN, ITIN yoki ATIN (Adoption Taxpayer Identification Number) boʻlishi va u fuqaro, AQSH tabaasi (U.S. national) yoki rezident (resident alien) boʻlishi kerak |
| ITIN uchun ariza beruvchilarning boshqa imkoniyatlari | Ha, shartlar bajarilganda | Fuqaro yoki rezident turmush oʻrtoq bilan birgalikda deklaratsiya, oila boshligʻi maqomi, taʼlim uchun kredit (American Opportunity Tax Credit, AOTC), sugʻurta bozoridagi sugʻurta uchun kredit (premium tax credit), bolaga qarash uchun kredit |
U sizga kerakmi, tekshiring
Shahar yozishicha, agar ishlash uchun ruxsatnomaga ariza bergan va SSN kutayotgan boʻlsangiz, odatda ITINga ariza berish kerak emas. SSN kelganda u ITIN oʻrnini egallaydi. ITINga birinchi marta ariza beradiganlarga shahar avval yurist bilan gaplashishni maslahat beradi.
W-7 shaklini va deklaratsiyani toʻldiring
W-7 shakli (Application for Individual Taxpayer Identification Number) federal deklaratsiya bilan birga, har bir ariza beruvchi uchun bittadan topshiriladi. Deklaratsiyada ariza beruvchilar uchun SSN maydoni boʻsh qoldiriladi. Chet el fuqaroligi va shaxsni tasdiqlovchi hujjatlarni, qaramogʻidagilar uchun esa AQSHda yashashni ham tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qiling.
Qanday topshirishni tanlang
Beshta yoʻl bor: IRS ofisida yoki VITA punktida bepul, ikki xil agentdan biri (Certifying Acceptance Agent yoki Acceptance Agent) orqali pullik yoki pochta orqali.
Kuting
IRS 7 hafta kutishni soʻraydi, deklaratsiyalar mavsumida (15-yanvardan 30-aprelgacha) yoki chet eldan topshirilganda esa 9–11 hafta. Agar xabarnoma kelmasa, IRS bilan bogʻlaning.
ITINni uch yil foydalanmasdan qoldirmang
Uch yil ketma-ket deklaratsiyada koʻrsatilmagan ITIN amal qilishdan toʻxtaydi va uni uzaytirish kerak. Amal qilmaydigan ITIN bilan kreditlar berilmaydi, deklaratsiya esa koʻrib chiqilmaydi.
Maxfiylik haqida nimalar maʼlum
Shahar yozishicha, odatda maxfiylik haqidagi qonunlar IRSga shaxsiy maʼlumotlaringizni boshqa idoralarga berishga ruxsat bermaydi. Lekin istisnolar bor: masalan, IRS ularni soliqlarga aloqasi boʻlmagan jinoyat ishi boʻyicha yoki federal sud qarori bilan boshqa federal idoralarga berishi mumkin.
ITINga ariza berish yoʻllari
| Narxi | Hujjatlar bilan nima boʻladi | Nimani hisobga olish kerak | |
|---|---|---|---|
| ITIN xizmatlari koʻrsatiladigan IRS Taxpayer Assistance Center | Bepul | Joyida tekshiriladi va darhol qaytariladi, qaramogʻidagilarning maktab va tibbiy hujjatlaridan tashqari | Qabulga yozilish bir necha hafta vaqt olishi mumkin. |
| ITIN xizmatlari koʻrsatiladigan VITA punkti | Bepul | Certifying Acceptance Agent (CAA) hujjatlarni tekshiradi va qaytaradi, lekin chet el harbiy guvohnomasini va qaramogʻidagilarning pasportlari va tugʻilganlik haqidagi guvohnomalaridan boshqa hujjatlarini tasdiqlay olmaydi | Xizmatlar cheklangan; oila aʼzolaringiz va ularning hujjatlari bilan keling. |
| VITAdan tashqaridagi Certifying Acceptance Agent | Pullik, narxni agent belgilaydi | Hujjatlarni tekshiradi va qaytaradi; ariza bilan bogʻliq muammolarni hal qilishga yordam beradi | AQSHda yoki chet elda topshirish mumkin. |
| Acceptance Agent (Certifying emas) | Pullik, narxni agent belgilaydi | W-7 shaklini tekshiradi va uni toʻldirishga yordam beradi, lekin hujjatlarni tasdiqlamaydi | AQSHda yoki chet elda topshirish mumkin. |
| IRSga pochta orqali | — | Asl hujjatlar paket bilan birga yuboriladi va IRS arizani koʻrib chiqquncha ularni oʻzida saqlaydi | Manzil: IRS ITIN Operation, P.O. Box 149342, Austin, TX 78714-9342. |
Eng yaqin punktni toping
140 dan ortiq NYC Free Tax Prep punktlari (VITA va Tax Counseling for the Elderly, TCE dasturlari) deklaratsiyani shaxsan yoki onlayn topshirishga yordam beradi. Punktlar xaritasi nyc.gov/taxprep saytida.
Daromadingiz mos kelishini tekshiring
2025-yil uchun deklaratsiya boʻyicha NYC Free Tax Prep farzandlari yoki qaramogʻida odamlari boʻlsa $97 000 gacha, ular boʻlmasa $68 000 gacha topganlarga yordam beradi. IRS yozishicha, VITA odatda daromadi taxminan $70 244 gacha boʻlgan odamlarga, nogironligi bor odamlarga va inglizcha yomon gapiradiganlarga yordam beradi. Ayrim punktlarning oʻz chegaralari boʻlishi mumkin. 2027-yil mavsumi qoidalarini shahar 2026-yil noyabrda eʼlon qilishga vaʼda bergan.
Hujjatlarni yigʻing
Sizga W-2 shakllari (ish beruvchining maosh va ushlab qolingan soliq haqidagi maʼlumotnomasi), cheklar va shaxsni tasdiqlovchi hujjat kerak boʻladi. Agar ITIN olish uchun ariza bersangiz, W-7 shakli uchun hujjatlarni oling.
Oʻzini oʻzi band qilganlar uchun xizmatlar
Frilanserlar, platformalar ishchilari va kichik biznes egalari NYC Free Tax Prepda yil boʻyi deklaratsiyalar va har chorakda toʻlanadigan soliq boʻyicha bepul yordam oladi.
Yozma hisob-kitobni talab qiling
Nyu-York qoidalariga koʻra, mutaxassis ishni boshlashdan oldin barcha yigʻimlar va yakuniy summa koʻrsatilgan yozma hisob-kitobni berishi shart: qogʻozda va elektron koʻrinishda, ingliz tilida va siz u bilan gaplashadigan tilda. Unga barcha yigʻimlarni muhokama qilgandan keyingina imzo qoʻying.
Nima taqiqlanganini biling
Qonunga zid: boʻsh yoki toʻliq toʻldirilmagan deklaratsiyani imzolashni soʻrash; soliq yoki qaytariladigan summaning foizi sifatida haq olish; qaytariladigan summani yoki tekshiruv boʻlmasligini kafolatlash; qaytariladigan pulning bir qismini talab qilish; sizning ishonchnomangizsiz (power of attorney) qaytariladigan pulni mutaxassisning manziliga yoʻnaltirish.
Mutaxassisning imzosi va raqamini tekshiring
Qonunga koʻra pullik mutaxassis deklaratsiyani imzolaydi, oʻzining PTIN (Preparer Tax Identification Number) raqamini koʻrsatadi va sizga nusxasini beradi. Boshqalarga qaraganda koʻproq qaytarishni vaʼda qiladigan, qaytariladigan summadan foiz oladigan yoki qaytariladigan pulni oʻz hisobiga oʻtkazishni taklif qiladiganlardan ehtiyot boʻling.
Sizning vakilingiz boʻlish huquqiga kim ega
IRS oldida har qanday masalada, jumladan tekshiruvlarda sizning vakilingiz boʻlish huquqiga faqat yuristlar (attorneys), diplomli buxgalterlar (CPAs) va enrolled agents (IRS ruxsatiga ega mutaxassislar) ega. Boshqalarning huquqlari cheklangan.
Shikoyat
Shahar qoidalari buzilgani haqida 311 orqali xabar bering. Insofsiz mutaxassis haqida IRSga ham xabar berish mumkin.
Qaytariladigan pulni bank hisobingizga oling
IRS asta-sekin qogʻoz cheklardan voz kechmoqda: hisob rekvizitlarini oldindan tayyorlang yoki arzon va xavfsiz hisob oching. Agar IRS qaytariladigan pulni oʻtkaza olmasa, CP53E xati keladi: unga odatda 30 kun ichida javob berish kerak.
Qaytariladigan pul uchun oldindan toʻlamang
Qaytariladigan pul hisobidan qarz (Refund Anticipation Loan) va qaytariladigan pulni oʻtkazish (Refund Transfer) majburiy emas, ularni olishga sizni majburlash mumkin emas, ular uchun esa qoʻshimcha yigʻimlar olinishi va pul kechikib kelishi mumkin.
Qachon kutish kerak
Agar siz EITC yoki Additional Child Tax Credit soʻrasangiz, IRS qaytariladigan pulni (faqat shu qismini emas, hammasini) fevral oʻrtasidan oldin toʻlay olmaydi.
NYC Free Tax Prep
Istalgan maqomNyu-Yorkda yashaysizBepul
Shaharning NYC Department of Consumer and Worker Protection (DCWP) idorasidan deklaratsiya bilan bepul yordam: shahar boʻylab 140 dan ortiq VITA va TCE punktlari, shaxsan yoki onlayn; IRS sertifikatiga ega koʻngillilar yil boʻyi ishlaydi.
IRS Volunteer Income Tax Assistance (VITA)
Istalgan maqomBepul
IRS sertifikatiga ega koʻngillilar daromadi past va oʻrtacha boʻlgan odamlarga, nogironligi bor odamlarga va inglizcha yomon gapiradiganlarga oddiy deklaratsiyalarni bepul tayyorlab beradi. Ayrim punktlar ITIN bilan yordam beradi. Eng yaqin punktni onlayn toping: freetaxassistance.for.irs.gov/s/sitelocator.
IRS: How to apply for an ITIN
Istalgan maqomBepul
IRS sahifasi: W-7 shakli, manzil, topshirish usullari, hujjatlar roʻyxati.
NYC: FAQ on the Individual Taxpayer Identification Number (ITIN)
Istalgan maqomNyu-Yorkda yashaysizBepul
Shaharning ITIN haqidagi javoblari: u kimga kerak, qanday topshiriladi va bu maʼlumotlar kimgadir berilishi mumkinmi.
Lower East Side People's Federal Credit Union: ITIN services
Istalgan maqomPullik
Manhattandagi Lower East Sideda joylashgan kredit uyushmasi; oʻzining aytishicha, u IRS Certified Acceptance Agent va ITIN rasmiylashtirishga yordam beradi.
- IRS
- Internal Revenue Service: AQSH federal soliq xizmati.
- SSN
- Social Security number: federal Social Security Administration unga haqqi borlarga beradigan raqam.
- ITIN
- Individual Taxpayer Identification Number: agar sizga soliq raqami kerak boʻlsa-yu, SSN olishga haqqingiz boʻlmasa, IRS beradigan toʻqqiz xonali raqam. 9 raqami bilan boshlanadi.
- VITA va TCE
- Volunteer Income Tax Assistance va Tax Counseling for the Elderly: IRSning bepul soliq dasturlari, ularda koʻngillilar ishlaydi.
- Certifying Acceptance Agent (CAA)
- IRS ITIN uchun ariza hujjatlarini tekshirishga vakolat bergan shaxs yoki tashkilot, shunda siz asl hujjatlarni yuborishingizga toʻgʻri kelmaydi.
- EITC va CTC
- Earned Income Tax Credit va Child Tax Credit: soliqni kamaytiradigan yoki qaytariladigan summani oshiradigan soliq kreditlari. Ikkalasi uchun ham ishlash uchun amal qiladigan SSN kerak.
- PTIN
- Preparer Tax Identification Number: qonunga koʻra pullik soliq mutaxassisida boʻlishi shart boʻlgan raqam; mutaxassis uni deklaratsiyada koʻrsatadi.
- W-2 va W-7
- W-2: ish beruvchining maoshingiz va ushlab qolingan soliq haqidagi maʼlumotnomasi. W-7: ITIN olish uchun ariza.
Bu umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas: QARAVANda yuristlar yoʻq. QARAVAN AQSHga kirishga yordam bermaydi va viza, taklifnoma, homiylik yoki evakuatsiyani rasmiylashtira olmaydi. Oʻz ishingiz boʻyicha litsenziyaga ega immigratsiya advokatiga yoki AQSH Adliya vazirligi akkreditatsiya qilgan vakilga murojaat qiling.
Barcha sahifalar: Pul, oziq-ovqat, nafaqalar va soliqlar