Oʻzingiz uchun ishlash: frilans, soliqlar, ITIN va koʻcha savdosi

Frilanser — haq evaziga mustaqil pudratchi (independent contractor) sifatida yollanadigan kishi: qoʻshimcha ishlar, loyihalar, buyurtmalar, maslahatlar. Pudratchi hisoblanasizmi-yoʻqmi, koʻp holatlarga bogʻliq, shartnomadagi soʻzlar esa ulardan faqat biri.

• Bu nega muhim

  Istalgan maqom

  Agar siz haqiqatan ham mustaqil pudratchi boʻlsangiz, shtatning Department of Labor idorasi ish haqi toʻlanmagani haqidagi shikoyatlaringizni qabul qilmaydi, lekin sizni Freelance Isn't Free Act qonuni himoya qiladi. Agar siz hujjatlarda pudratchi deb yozilgan boʻlsangiz, lekin yollanma xodim kabi ishlasangiz, ishchilar huquqlarini himoya qilish markazi (worker center) bilan maslahatlashing.

  dol.ny.gov

Freelance Isn't Free Act qonuni sizni har qanday immigratsiya maqomida himoya qiladi. Unga rioya qilinishini shahar idorasi Department of Consumer and Worker Protection (DCWP) nazorat qiladi.

1. Yozma shartnoma tuzing

   Agar ish $800 yoki undan koʻp tursa, shartnoma majburiy, jumladan, bitta buyurtmachi bilan istalgan 120 kun ichidagi barcha kelishuvlar jami $800 boʻlsa ham. Unda qanday ish qilishingiz, sizga qancha va qachon toʻlanishi yozilishi kerak. Nusxasi sizda ham, buyurtmachida ham boʻlishi kerak. DCWPda ingliz va ispan tillarida shartnoma namunasi bor.

2. Oʻz vaqtida toʻlashni talab qiling

   Buyurtmachi bajarilgan barcha ish uchun shartnomadagi sanadan kechiktirmay, sana boʻlmasa — ishni tugatganingizdan keyin 30 kun ichida toʻlashi shart.

3. Buyurtmachining javob choralari (retaliation) taqiqlanganini biling

   Buyurtmachi bu qonun boʻyicha huquqlaringizdan foydalanganingiz uchun sizni jazolashga, qoʻrqitishga, qora roʻyxatga kiritishga yoki ish berishdan bosh tortishga haqli emas.

4. DCWPga shikoyat bering

   Onlayn, nyc.gov/site/dca/workers/workersrights/freelancer-workers.page sahifasidagi shakl orqali. DCWP shikoyatni buyurtmachiga yuboradi va u 20 kun ichida javob berishi kerak. Agar masala hal boʻlmasa, sudga daʼvo berish mumkin; agar buyurtmachi DCWPga javob bermagan boʻlsa, buyurtmachi aksini isbotlamaguncha sud qonun buzilgan deb hisoblaydi. Toʻlov kechiktirilgani uchun qarzning ikki baravarini, javob choralari (retaliation) uchun kompensatsiyani hamda advokat xarajatlari va sud xarajatlarini qoplashni talab qilish mumkin.

5. Agar shikoyat boʻyicha ish toʻxtab qolsa

   Agar ariza berganingizdan 10 hafta oʻtib ham DCWPdan javob boʻlmasa, shu manzilga yozing: freelancer@dcwp.nyc.gov.

• DCWP, Freelance Isn't Free Act

  Nyu-Yorkda yashaysizBepul

  DCWP navigatorlari yurist topishga va sud tartibini tushunishga yordam beradi, lekin DCWP sizning advokatingiz boʻla olmaydi va yuridik maslahat bermaydi.

  nyc.gov

Federal soliqlar Internal Revenue Service (IRS) soliq xizmatiga toʻlanadi. Buning uchun ham, deklaratsiya uchun ham soliq raqami kerak.

• Oʻzini oʻzi band qilish soligʻi

  Istalgan maqom

  Oʻzingiz uchun ishlaganda, Social Security (keksalik, boquvchisini yoʻqotganlik va nogironlik pensiyalari) va Medicare (kasalxona sugʻurtasi) soliqlarini Schedule SE boʻyicha oʻzingiz hisoblaysiz — bu daromad soligʻi deklaratsiyasi bilan birga topshiriladigan IRS shakli. Stavka — 15,3% (Social Security uchun 12,4% va Medicare uchun 2,9%). Odatda ish beruvchi toʻlaydigan qismni (employer-equivalent portion) daromad soligʻini hisoblashda daromaddan chegirib tashlash mumkin.

  irs.gov

• Oldindan toʻlanadigan soliqlar (estimated taxes)

  Istalgan maqom

  Agar deklaratsiya boʻyicha $1 000 yoki undan koʻp toʻlashingiz kerak boʻlsa, soliq odatda oldindan, yil davomida qismlarga boʻlib toʻlanadi (estimated tax). Juda kam toʻlasangiz, jarima boʻlishi mumkin. Summani oʻtgan yilgi deklaratsiya va 1040-ES shakli boʻyicha taxminan hisoblash mumkin.

  irs.gov

• ITIN olish (W-7 shakli)

  Istalgan maqomBepul

  ITIN — IRS beradigan toʻqqiz xonali soliq raqami; u sizga federal soliqlar uchun kerak boʻlsa va SSN olishga haqli boʻlmasangiz beriladi. Ariza har qanday immigratsiya maqomida berilishi mumkin. Raqam maqom bermaydi va uni oʻzgartirmaydi.

  irs.gov

• Deklaratsiya bilan bepul yordam (VITA)

  Istalgan maqomBepul

  IRS dasturi: koʻngillilar oddiy deklaratsiyani topshirishga bepul yordam beradi. Umumiy daromad chegarasi yoʻq, lekin alohida yordam punktlarining oʻz chegaralari boʻlishi mumkin; umuman olganda, dastur Earned Income Tax Credit soliq kreditining shartlariga mos keladiganlar uchun moʻljallangan.

  irs.gov

Nyu-Yorkda koʻchada faqat litsenziya bilan savdo qilish mumkin, unga navbatlar esa uzun. Sanalar oʻzgarishi mumkin — shahar idoralarining sahifalarini kuzatib boring.

• General Vendor litsenziyasi (DCWP)

  Istalgan maqom

  2026-yil 2-noyabrdan 16-dekabr soat 17:00 gacha DCWP yangi 2026 General Vendor Waitlists kutish roʻyxatlariga arizalar qabul qiladi: Citywide (White) — barcha beshta tumanda savdo qilish uchun, va Non-Manhattan (Green) — Manhattandan tashqari hamma joyda savdo qilish uchun. Roʻyxatdagi oʻrin hali litsenziya emas, u bilan savdo qilib boʻlmaydi. Toʻldirilgan ariza va surati bor hujjat nusxasini onlayn yoki pochta orqali (shtempel 16-dekabrdan kechiktirilmagan boʻlishi kerak), ayrim hollarda shaxsan topshirish kerak; takroriy arizalar oʻchiriladi. Qabul yopilgandan keyin DCWP har bir kishiga navbat raqamini (priority number) beradi; raqamlarni 2027-yil fevralida yuborish rejalashtirilgan. Litsenziyalar paydo boʻlganda DCWP navbat boʻyicha taklif xatlarini (offer letters) yuboradi va xat sanasidan boshlab 90 kun ichida litsenziya uchun ariza va hujjatlarni topshirib, yigʻimlarni toʻlash kerak; shu vaqtga kelib siz kamida 18 yoshda boʻlishingiz kerak. Local Law 54 of 2026 qonuniga koʻra 2027-yil 15-yanvardan yana 10 500 ta litsenziya beriladi. Faxriylar (veteranlar) va ularning beva qolgan xotinlari, erlari va sheriklari uchun litsenziyalar soni cheklanmagan. 2016-yilgi roʻyxatda boʻlganlarga takliflar 2026-yil iyul oxiri — avgust boshida yuborilgan, arizani esa 2026-yil 29-oktabrgacha berish kerak edi.

  nyc.govarizalar 2026-yil 2-noyabrdan 16-dekabr soat 17:00 gacha qabul qilinadi

• Koʻchma oziq-ovqat savdosi (NYC Health Department)

  Istalgan maqom

  Aravacha yoki furgondan ovqat sotish uchun litsenziya kerak (food vendor license yoki supervisory license — u bilan aravacha yoki furgon uchun yil boʻyi amal qiladigan ruxsatnomaga ariza berish mumkin va u savdo nuqtasida ishlaydiganlardan kimdadir boʻlishi kerak), aravachaning oʻziga esa ruxsatnoma (permit) kerak. 2026-yil 1-iyuldan boshlab idora 5 yil davomida har yili 2 200 ta yangi supervisory litsenziya beradi, avval 2022-yilgi kutish roʻyxatlaridagilarga; ular tugagach, yangi roʻyxatlar ochiladi. Agar litsenziya boʻlmasa, bildirishnomalarga obuna boʻlish mumkin.

  nyc.gov

• Office of Street Vendor Services (SBS)

  Nyu-Yorkda yashaysizBepul

  Shahar idorasi NYC Department of Small Business Services (SBS) tarkibida 2026-yil may oyida tashkil etilgan boʻlim: butun shahar boʻylab koʻcha savdogarlarini oʻqitadi va ularga yordam beradi. Koʻcha savdosi qoidalariga rioya qilinishini shahar tozalash xizmati Department of Sanitation (DSNY) nazorat qiladi; savdo joylari xaritalari — nyc.gov/VendorEnforcement sahifasida.

  nyc.gov