Hukuk goraýyş işi, metbugat we ýurtlardaky şertler

Bu bölümde QARAVAN-yň 2025-nji ýyldaky hukuk goraýyş işi we metbugatda biz barada çap edilen materiallar, şeýle hem gatnaşyjylarymyzyň köpüsiniň gaçyp gelen Gündogar Ýewropa, Merkezi Aziýa we Kawkazda LGBTQ+ (lesbiýankalar, geýler, biseksuallar, trans adamlar, kwir adamlar we beýlekiler) adamlaryň ýaşaýyş şertleri barada gürrüň berilýär.

Şäher syýasatynyň ara alnyp maslahatlaşylmagyna gatnaşmak

Nýu-Ýork şäheriniň Rasa deňligi boýunça komissiýasynyň (New York City Commission on Racial Equity) goldawy bilen biz 4-nji, 13-nji, 20-nji we 22-nji oktýabrda ara alyp maslahatlaşmalary geçirdik, olara takmynan 100 adam gatnaşdy. Biz hukuklar, deňlik we şäher syýasatyna gatnaşmak barada gürrüňdeş bolduk. Maksatnamalar we serişdeler baradaky kararlarda hasaba alynmagy üçin soragnamanyň jogaplaryny şähere berdik.

Meýletinçileri okatmak

19-njy aprelde meýletinçiler stres we ýadaw-ýançlyk (burnout) temasy boýunça dört sagatlyk okuw geçdiler.

Hukuk goraýyş işi

Ýanwar aýynda biz täze ýerine ýetiriji buýruklara garşy beýannama bilen çykyş etdik. Mart we aprel aýlarynda trans adamlaryň hukuklary we olaryň görnükliligi barada ýazgylary çap etdik.

Praýdymyzyň temasy şeýle boldy: «Trans immigrantlaryň hukuklary üçin aýak üstüne galalyň» (Stand Up for Trans Immigrants’ Rights), jemagatymyzyň agzalary bolsa şäher çärelerine, şol sanda 14-nji iýunda, çykdylar.

Metbugatda biz barada

• PinkNews, mart aýyndaky material
• Gay City News, maý aýyndaky materiallar
• CBS News, iýun aýyndaky reportaž
• Resisting Project 2025, maý aýynda biz barada material

Şäher durmuşyna gatnaşmak

QARAVAN Gracie Mansion-da Nýu-Ýork şäheriniň häkiminiň LGBTQ+ Praýdy mynasybetli kabul edişligine (Mayor’s LGBTQ+ Pride Reception) çagyryldy. Koordinatorymyz Maxim Ibadov Nýu-Ýorkuň etrap maslahat geňeşi bolan Brooklyn Community Board 13-e bellenildi.

Sebitiň ýurtlarynda LGBTQ+ adamlar üçin şertler

2025-nji ýylda Gündogar Ýewropada, Merkezi Aziýada we Kawkazda LGBTQ+ adamlar jenaýat jogapkärçiligine çekilmek, senzura we howpsuzlyga abanýan howplar bilen ýüzbe-ýüz boldular. Gatnaşyjylarymyzyň köpüsi şeýle şertlerden gaçyp geldi.

Gruziýa

2024-nji ýylda Gruziýada LGBTQ+ adamlara garşy giň kanunçylyk kabul edildi. Ol 2025-nji ýylda hem sebit ýagdaýynyň bir bölegi bolup galdy.

Gazagystan

2025-nji ýylyň 30-njy dekabrynda prezident parlamentiň noýabr we dekabr aýlarynda makullan «LGBT propagandasy» diýlip atlandyrylýan zadyny gadagan edýän kanuna gol çekdi. Kanun gazak we halkara hukuk goraýjy guramalaryň garşylygyna garamazdan LGBTQ+ adamlaryň özüni beýan etmek azatlygyny çäklendirdi. Ony ulanmak 2026-njy ýylda başlandy.

Gyrgyzystan

2023-nji ýylda Gyrgyzystanda LGBTQ+ barada maglumata çäklendirmeler kabul edildi. Olar 2025-nji ýylda hem sebit ýagdaýynyň bir bölegi bolup galdy.

Russiýa

2025-nji ýylyň ahyryna çenli LGBTQ+ işjeňligi sebäpli «ekstremizm» barada azyndan 23 jenaýat işi gozgaldy. Noýabr aýynda Moskwanyň kazyýeti 2024-nji ýylyň dekabrynda tussaglykda aradan çykan syýahat guramaçysy Andrei Kotov-y ölenden soň günäkär diýip tanady. 2025-nji ýylyň dekabrynda üç adam hususy kwir agşamlary sebäpli öý tussaglygyna alyndy, aktiwist Sasha Kazantseva bolsa gaýybana dokuz ýyla höküm edildi. QARAVAN «ekstremizm» ýarlygyny ykrar etmeýär.

Türkmenistan

Türkmenistanda erkekleriň arasyndaky meýletin jynsy gatnaşyklar üçin henizem kanun boýunça jogapkärçilige çekilýär.

Özbegistan

120-nji madda erkekleriň arasyndaky meýletin jynsy gatnaşyklary henizem jenaýat hasaplaýar. Human Rights Watch ýerli hukuk goraýjy toparyň 2025-nji ýylda bu madda boýunça yzarlanan azyndan 16 adamy resmileşdirendigini habar berdi. QARAVAN-yň köp gatnaşyjysy Özbegistandan.

Gaçybatalga işleri boýunça goldaw hatlarymyz ýurtlardaky şertleri we gatnaşyjylar islegine garşy deportasiýa edilse, olara abanýan howplary beýan edýär.

Çeşmeler: Amnesty International, Human Rights Watch we Gazagystanyň Adilet hukuk bazasy. Salgylanmalar we subutnamalaryň çäklendirmeleri çeşmeleri barlamak boýunça aýratyn resminamada getirilýär.