Firibgarlar ish yoki hujjatga muhtoj odamlarni qidiradi va tez ish joyi yoki ishlash uchun ruxsatnoma vaʼda qiladi. Aslida ularga sizning pulingiz va shaxsiy maʼlumotlaringiz kerak.
Eng muhimi
- Agar allaqachon pul toʻlagan boʻlsangiz, darhol pulni qaysi kompaniya orqali yuborgan boʻlsangiz, oʻsha bilan bogʻlaning va toʻlovni bekor qilishni soʻrang.
- Haqiqiy ish beruvchi hech qachon sizni ishga olish uchun pul soʻramaydi va pulning bir qismini qaytarishni soʻrab chek yubormaydi.
- U.S. Citizenship and Immigration Services (USCIS) immigratsiya xizmatining blankalari bepul, «shoshilinch» ishlash uchun ruxsatnoma vaʼdasi esa firibgarlik belgisi.
Firibgarlar eʼlonlarni halol ish beruvchilar bilan bir joyda beradi: vakansiya saytlarida, ijtimoiy tarmoqlarda, gazetalarda, baʼzan televidenie va radioda.
Koʻp uchraydigan sxemalar va ular bilan nima qilish kerak
| Bu qanday boshlanadi | Sizga nima qilishni taklif qilishadi | Qanday farqlash va nima qilish kerak | |
|---|---|---|---|
| «Oson» ish haqida xabar (task scam) | WhatsApp, Telegram, SMS yoki ijtimoiy tarmoqlarda kutilmagan xabar: «optimallashtirish» yoki «mahsulotlarni targʻib qilish» kabi topshiriqlar uchun «tez pul». Avvaliga ozgina toʻlashadi, odatda $5–20 | Keyin davom etish va «daromad»ni yechib olish uchun oʻz pulingizni, koʻpincha kriptovalyutada (masalan, bitkoinda) kiritishni soʻrashadi. Ilovadagi «daromad» haqiqiy emas, sizning pulingiz esa yoʻqoladi | Ish haqidagi kutilmagan xabarlarga javob bermang, ish uchun hech kimga pul toʻlamang va ijobiy sharhlar uchun pul toʻlaydiganlarga ishonmang |
| Uydan ishlash | Oz mehnat evaziga oyiga minglab dollar vaʼda qiladigan eʼlon: tovarlarni qayta sotish, posilkalarni joʻnatish, parvarish boʻyicha «yordamchi» yoki «shaxsiy assistent» | «Boshlangʻich toʻplam», oʻqish yoki foydasiz sertifikatlar uchun pul toʻlash yoxud posilkalarni qabul qilib, ularni boshqa joyga joʻnatish | Posilkalarni joʻnatib, oʻgʻirlangan kartalar bilan bogʻliq sxema ishtirokchisiga aylanasiz. «Bir oylik ish» uchun pul odatda hech qachon kelmaydi |
| Soxta chek | «Ish beruvchi» chek yuboradi va uni hisobingizga kiritishni soʻraydi | Pulning bir qismini boshqa birovga yuborish yoki unga sovgʻa kartalari sotib olish | Chek soxta boʻlib chiqadi va bank pulni qaytarishni talab qiladi. Halol ish beruvchi bunday qilmaydi |
| Pullik «ishga joylashtirish» | Agentlik pulni oldindan oladi va eski yoki toʻqib chiqarilgan boʻlib chiqadigan vakansiyalarni vaʼda qiladi | Xizmatlar uchun pul toʻlash | Halol agentliklar odatda nomzodlardan pul olmaydi. Nyu-Yorkda agentlikning litsenziyasi boʻlishi kerak va u sizni ishga joylashtirmaguncha pul olishga haqli emas |
| Davlat xizmatlaridagi boʻsh ish oʻrinlari | AQSH hukumatida yoki pochta xizmatida (United States Postal Service, USPS) ish haqidagi eʼlon | Ish oʻrnini olish uchun pul toʻlash | Federal tuzilmalar va USPSdagi boʻsh ish oʻrinlari haqidagi maʼlumotlar bepul, ariza berish ham bepul. Pul toʻlash shart emas |
| Tez beriladigan ishlash uchun ruxsatnoma va maqom | Ishlash uchun ruxsatnoma (Employment Authorization Document, EAD) yoki vizani darhol va «xavf-xatarsiz» berishni vaʼda qilishadi | Blankalar uchun pul toʻlash yoki hujjatlarning asl nusxalarini berib qoʻyish | Bu immigratsiya firibgarligi: blankalar bepul, asl nusxalarni berib boʻlmaydi, yuridik maslahat berishga esa qonunga koʻra faqat litsenziyali advokat yoki AQSH Adliya vazirligi akkreditatsiya qilgan vakil haqli |
| Birovning hujjatlari bilan ishlash | «Ish uchun hujjatlar» yoki birovning SSN raqamini sotib olishni taklif qilishadi yoki I-9 shaklida AQSH fuqarosi ekaningizni belgilashni maslahat berishadi | Hujjatlar uchun pul toʻlash yoki oʻzingizni AQSH fuqarosi deb atash | I-9 shaklidagi imzo ustida yolgʻon maʼlumot va soxta hujjatlar uchun federal qonun qamoq va jarima belgilashi yozilgan. Ish beruvchiga, jumladan I-9 shaklida, oʻzingizni AQSH fuqarosi deb atasangiz, immigratsiya qonuniga koʻra bu green card yoʻlini yopib qoʻyishi mumkin va odatda bundan ozod qilish (waiver) yoʻq. EADni kuting va bepul yuristdan soʻrang |
Isteʼmolchilar huquqlarini himoya qiluvchi federal agentlik Federal Trade Commission (FTC) maslahat beradigan qadamlar.
Kompaniya nomini internetda qidirib koʻring
Firma nomini yoki ish beruvchining ismini «scam», «review» yoki «complaint» soʻzlari bilan birga qidiring. Agar boshqalar aldangan boʻlsa, shikoyatlarni koʻrasiz. Lekin shikoyat yoʻqligi hali kompaniya halol ekanini isbotlamaydi.
Taklif haqida ishonadigan odamingizga aytib bering
Taklifni yaqin odamingizga tushuntirib bering va u nima deb oʻylashini soʻrang. Shu bilan birga oʻylab koʻrishga vaqtingiz boʻladi.
Ish vaʼdasi uchun pul toʻlamang
Halol ish beruvchilar, jumladan AQSH hukumati, sizni ishga olish uchun pul soʻramaydi. Kim soʻrasa, u firibgar.
Chek «oʻtdi» deganiga ishonmang
Halol ish beruvchi sizga chekni hisobingizga solishni, pulning bir qismini esa boshqa joyga joʻnatishni yoki sovgʻa kartalari sotib olishni soʻrab chek yubormaydi. Chek soxta boʻlib chiqadi va bank summani qaytarishni talab qiladi.
Pulni kim orqali toʻlagan boʻlsangiz, darhol oʻsha bilan bogʻlaning
Qanday toʻlagan boʻlsangiz ham — karta bilan, toʻlov ilovasi orqali, pul oʻtkazmasi, sovgʻa kartasi yoki kriptovalyuta bilan — pulni qaysi kompaniya orqali yuborgan boʻlsangiz, darhol oʻsha bilan bogʻlaning, firibgarlik haqida xabar bering va iloji boʻlsa, toʻlovni bekor qilishni soʻrang.
FTCga xabar bering
ReportFraud.ftc.gov saytida xabar bering — hatto firibgarlik eʼlonini koʻrgan, lekin pul yoʻqotmagan boʻlsangiz ham. Shtatning bosh prokuroriga (state attorney general) ham xabar berish mumkin.
Agar sizni immigratsiya hujjatlari bilan «yordamchi» aldagan boʻlsa
Shahar immigrantlar ishlari boʻyicha idorasi MOIA immigratsiya firibgarligi boʻyicha bepul liniyaga yoʻnaltiradi: 800-566-7636 (Nyu-York shtatining New Americans Hotline liniyasi): «Russian» deng, sizni bepul tarjimonga ulashadi. U yerda bunday firibgarlikni qanday tanib olish va qayerga murojaat qilishni tushuntirishadi.
Agar sizni ishlashga majburlashsa
Agar sizni kuch, aldov yoki tahdid bilan ishlashga majburlashsa, bu odam savdosi boʻlishi mumkin. National Human Trafficking Hotline liniyasiga qoʻngʻiroq qiling: 1-888-373-7888, kecha-kunduz va maxfiy. «Russian» deng, sizni bepul tarjimonga ulashadi. 233733 raqamiga SMS yozish ham mumkin, lekin yozishma ingliz tilida.
Federal Trade Commission (FTC), ReportFraud.ftc.gov
Istalgan maqomBepul
Firibgarlik haqidagi xabarlarni qabul qiladigan federal agentlik. Agar ish bilan bogʻliq sxemani koʻrsangiz yoki pul yoʻqotgan boʻlsangiz, onlayn xabar bering.
Immigratsiya firibgarligi boʻyicha liniya (MOIA)
Istalgan maqomNyu-Yorkda yashaysizBepul
MOIA tavsiya qiladigan bepul liniya (bu Nyu-York shtatining New Americans Hotline liniyasi): yuridik xizmatlar bilan aldanganlar va aldovni tanib olishni oʻrganmoqchi boʻlganlar uchun. «Russian» deng, sizni bepul tarjimonga ulashadi. Advokatlar ham, advokat boʻlmaganlar ham aldaydi. Immigratsiya boʻyicha yuridik maslahatni faqat advokatdan, AQSH Adliya vazirligi (DOJ) akkreditatsiya qilgan vakildan yoki DOJ tan olgan tashkilotdan oling. Blankalar www.uscis.gov/forms saytida bepul; hujjatlarning faqat nusxalarini bering, asl nusxalarini emas.
Department of Consumer and Worker Protection (DCWP), agentliklar litsenziyalari
Nyu-Yorkda yashaysizBepul
Nyu-Yorkdagi ishga joylashtirish agentliklariga litsenziya beradigan shahar idorasi. Agentlik sizni ishga joylashtirmaguncha pul olishga, shuningdek kurslar, suratlar va rezyumeni tekshirish uchun haq olishga haqli emas. Litsenziyani onlayn nyc.gov/site/dca/consumers/check-license.page sahifasida tekshiring, shikoyatni onlayn nyc.gov/site/dca/consumers/file-complaint.page sahifasida bering (blanka rus tilida ham bor); ismingiz va maqomingizni aytish shart emas.
Ish qidirish uchun ishonchli joylar
Istalgan maqomBepul
FTC federal hukumatning rasmiy boʻsh ish oʻrinlari sayti USAJobs.gov va AQSH Mehnat vazirligining sayti CareerOneStopdan boshlashni maslahat beradi: u yerda yuz minglab boʻsh ish oʻrinlari va har bir shtatdagi oʻquv dasturlariga havolalar bor. Nyu-Yorkda shaharning bepul Workforce1 markazlari ham bor.
- Task scam (topshiriqlar bilan firibgarlik)
- Sizga ilovada oddiy topshiriqlarni bajarib pul topish mumkinligini yozishadi, keyin esa pul kiritishni soʻrashadi — shunday sxema.
- Fake check scam (soxta chek)
- Sizga chek yuborib, uni hisobingizga solishni va pulning bir qismini boshqa joyga joʻnatishni soʻrashadi — shunday sxema. Chek soxta boʻlib chiqadi.
- Reshipping (posilkalarni joʻnatib turish)
- Sizdan posilkalarni qabul qilib, ularni koʻpincha boshqa mamlakatga joʻnatib turishni soʻrashadigan «ish». Bu oʻgʻirlangan tovar bilan bogʻliq sxemaning bir qismi.
- Immigration fraud (immigratsiya firibgarligi)
- Immigratsiya boʻyicha yuridik yordam izlayotgan odamlarni aldash, masalan, ishlash uchun ruxsatnomani tez olib berish haqidagi yolgʻon vaʼdalar.
- DOJ-accredited representative
- Advokat maqomi boʻlmagan, lekin tan olingan tashkilotda immigratsiya boʻyicha yuridik yordam koʻrsatishga AQSH Adliya vazirligi ruxsat bergan odam.
- 311
- Xizmatlar va shikoyatlar boʻyicha shahar maʼlumot xizmati. Onlayn portal.311.nyc.gov saytida va NYC311 ilovasida yozish mumkin; qoʻngʻiroq uchun raqam ham oʻsha, 311: «Russian» deng, sizni bepul tarjimonga ulashadi.
Bu umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas: QARAVANda yuristlar yoʻq. QARAVAN AQSHga kirishga yordam bermaydi va viza, taklifnoma, homiylik yoki evakuatsiyani rasmiylashtira olmaydi. Oʻz ishingiz boʻyicha litsenziyaga ega immigratsiya advokatiga yoki AQSH Adliya vazirligi akkreditatsiya qilgan vakilga murojaat qiling.