Ресурсҳо Амният ва ҳуқуқҳои шумо
Амнияти рақамӣ ва фишор аз хориҷа
Агар ба шумо таҳдид кунанд ё шуморо аз хориҷа таъқиб кунанд, чӣ бояд кард ва чӣ тавр телефон, аккаунтҳо ва мукотибаро ҳифз кардан мумкин аст.
Ин маълумоти умумӣ аст, на машварати ҳуқуқӣ: дар QARAVAN ҳуқуқшинос нест. QARAVAN барои ворид шудан ба ИМА кӯмак намекунад ва наметавонад раводид, даъватнома, кафолат (спонсорство) ё эвакуатсия ба расмият дарорад. Оид ба парвандаи худ ба адвокати муҳоҷиратии иҷозатномадор ё ба намояндае, ки аз ҷониби Вазорати адлияи ИМА аккредитатсия шудааст, муроҷиат кунед.
Таъқиботи фаромиллӣ (transnational repression), мувофиқи таърифи FBI, ҳолатест, ки ҳукумати кишвари дигар одамонро берун аз сарҳадҳои худ таъқиб мекунад, то одамони диаспора ва муҳоҷиратро тарсонад, хомӯш кунад, маҷбур созад ё ба онҳо зарар расонад: назорати пинҳонӣ, озор, таҳдидҳо, маҷбур кардан ба баргаштан, фишор ба хешовандон, рахна кардан, ҳамлаҳо.
Бештар аз ҳама зери фишор фаъолон, ҳимоятгарони ҳуқуқи инсон, мухолифон, рӯзноманигорон, рақибони сиёсӣ, ақаллиятҳои динӣ ва қавмӣ, инчунин одамони диаспора, ки грин-карта ё шаҳрвандии ИМА доранд ё дар ИМА таваллуд шудаанд, хешовандон ва дӯстони онҳо мемонанд. FBI менависад, ки дар ИМА озодиҳои шумо новобаста аз шаҳрвандӣ ҳифз карда мешаванд.
Маслиҳатҳо дар бораи телефон ва аккаунтҳо аз дастури Surveillance Self-Defense-и Electronic Frontier Foundation (EFF, ташкилоти ҳимояи ҳуқуқҳои рақамӣ) гирифта шудаанд; он бо забони русӣ ҳам ҳаст. Ҳимоя аз дараҷаи хатари шумо вобаста аст: аз чизҳои оддӣ сар кунед.
Асосӣ
- Агар ба шумо хатар таҳдид кунад, ба 911 занг занед. Агар ба шумо таҳдид кунанд ё шуморо аз хориҷа таъқиб кунанд, ба FBI дар tips.fbi.gov хабар диҳед.
- Агар шуморо рахна карда бошанд ё шумо назорати пинҳониро гумон кунед, Digital Security Helpline-и Access Now шабонарӯзӣ бо 10 забон, аз ҷумла русӣ, кор мекунад ва дар давоми ду соат ҷавоб медиҳад.
- Ба телефон пароли дароз гузоред, барои аккаунтҳо ҳимояи дуомила ё калиди дастрасиро фаъол кунед ва дар Signal мукотиба кунед.
Назорати пинҳонӣ ва озор
Шахсро пинҳонӣ назорат мекунанд, таъқиб мекунанд ва озор медиҳанд.
Таҳдидҳо ва тарсондан
Таҳдидҳо, мустақим ё тавассути дигарон, то шахсро хомӯш кунанд.
Фишор тавассути хешовандон дар ватан
Ба хешовандон ё дӯстон дар ватан таҳдид мекунанд ё онҳоро боздошт мекунанд, то ба шумо таъсир расонанд.
Маҷбур кардан ба баргаштан
Аз шахс талаб мекунанд, ки ба кишвари аслии худ баргардад.
Фишор тавассути судҳо, амвол ва ҳуҷҷатҳо
Даъвоҳои судӣ, мусодираи дороиҳо, нигоҳ доштани ҳуҷҷатҳо, масалан шиносномаҳо.
Рахна кардан ва маъракаҳо дар интернет
Рахна кардани аккаунтҳо ва дастгоҳҳо, маъракаҳои маълумоти бардурӯғ бар зидди шахс.
Ҳамлаҳо
Ҳамлаҳо, кӯшиши рабудан ё куштан. Агар хатар ҳозир таҳдид кунад, ба 911 занг занед.
Агар хатар ҳозир бошад, ба 911 занг занед
Бигӯед «Russian», то тарҷумонро пайваст кунанд.
Сабт кунед ва далелҳоро нигоҳ доред
Санаҳо, номҳо, рақамҳои телефон ва номҳои аккаунтҳоро нависед, аз паёмҳо скриншот гиред, суроғаҳои саҳифаҳоро нигоҳ доред ва мукотибаро нест накунед.
Ба FBI хабар диҳед
Шаклро дар tips.fbi.gov пур кунед. FBI таъкид мекунад, ки дар ИМА озодиҳои шумо новобаста аз шаҳрвандӣ ҳифз карда мешаванд.
Дастури FBI-ро хонед
Threat Intimidation Guide дастури FBI дар бораи он аст, ки ҳангоми таҳдид чӣ бояд кард, бо забони англисӣ ва бисёр забонҳои дигар. Нусхаи русиро дар саҳифаи FBI дар бораи таъқиботи фаромиллӣ ҷустуҷӯ кунед.
Ҳангоми рахна ва назорати пинҳонӣ кӯмак пурсед
Digital Security Helpline-и Access Now ба фаъолон, рӯзноманигорон ва ҳимоятгарони ҳуқуқи инсон кӯмак мекунад: агар ҳамла аллакай идома дошта бошад, кӯмаки фаврӣ мерасонанд, агар хатар дар пеш бошад, дар арзёбии он ва пурзӯр кардани ҳимоя кӯмак мекунанд.
Ба ҳуқуқшинос нақл кунед
Агар шумо парвандаи муҳоҷиратӣ дошта бошед, ба ҳуқуқшинос дар бораи ҳодиса нақл кунед ва маводи нигоҳдоштаро нишон диҳед.
Муайян кунед, ки чиро ва аз кӣ ҳифз мекунед
Ба худ ҷавоб диҳед: чиро ва аз кӣ ҳифз мекунед, эҳтимоли он чӣ қадар аст, ки ҳимоя лозим мешавад, нокомӣ ба чӣ оварда мерасонад ва чӣ қадар қувва барои ин сарф карданӣ ҳастед. Аз рӯи ҷавобҳо нақшаи амният тартиб диҳед (онро модели таҳдидҳо ҳам меноманд). Ҳама чизро бе интихоб насб накунед: ҳар қадар система соддатар бошад, ҷойҳои заифи он камтар аст.
Ба телефон пароли дароз гузоред
EFF паролеро аз 8–12 аломати тасодуфӣ маслиҳат медиҳад, ки ба ёд гирифтан ва задани он осон бошад: бе пароли қавӣ телефонро рахна кардан осонтар аст. Дар iPhone онро дар бахши «Настройки» → «Face ID (или Touch ID) и код-пароль» иваз мекунанд.
Қарор диҳед, ки изи ангушт ё чеҳраро фаъол кунед ё не
Изи ангушт ё чеҳра қулайтар аст, аммо ба арзёбии EFF, қонун дар ИМА дар ин бобат ҳоло тағйир меёбад ва пароли азёдкарда одатан боэътимодтар ҳифз карда мешавад. Қарор аз шумост; агар шубҳа дошта бошед, аз ҳуқуқшинос пурсед. Дар фурудгоҳ ва дар сарҳад CBP ҳуқуқ дорад телефонро тафтиш кунад, гарчанде ин корро кам мекунад; ба гуфтаи CBP, мусофир вазифадор аст дастгоҳро тавре пешниҳод кунад, ки онро тафтиш кардан мумкин бошад, ва дастгоҳеро, ки бо парол ё рамзгузорӣ баста шудааст, метавонанд нигоҳ доранд ё мусодира кунанд ё нисбат ба он чораҳои дигар андешанд. Пеш аз сафар аз ҳуқуқшинос пурсед.
Ҳимояи дуомиларо фаъол кунед
Ҳимояи дуомила (2FA) ҳангоми вуруд ғайр аз парол тасдиқи дуюмро талаб мекунад. EFF барномаи аутентификатор, калиди дастрасӣ ё калиди физикиро маслиҳат медиҳад, на SMS-ро: кодҳои SMS-ро рабудан мумкин аст. Аз оператори алоқа хоҳиш кунед, ки рақамро бо PIN-код ё пароли калимавӣ ҳифз кунад, то онро ба SIM-кортаи бегона интиқол надиҳанд. Кодҳои эҳтиётиро нигоҳ доред, то дастрасиро гум накунед.
Паролро аз рӯи пайванд аз паём ворид накунед
Фишинг (phishing) ин мактуб, SMS ё паёмест, ки безарар менамояд, аммо дар асл шуморо маҷбур мекунад аз пайванд гузаред, замимаро кушоед ё паролро дар сомонаи қалбакӣ ворид кунед. Ба суроға дар браузер нигоҳ кунед, ба суроғаи фиристанда бовар накунед, паёми шубҳанокро тавассути роҳи дигар санҷед, барномаҳоро нав кунед. Агар овози шинос пул ё чизи ғайриоддӣ хоҳад, хоҳиш кунед, ки бо роҳи дигар тасдиқ кунад, ки ӯ кист.
Дар Signal мукотиба кунед
Signal паёмҳо ва зангҳоро байни иштирокчиён рамзгузорӣ мекунад, аммо барнома бояд дар ҳама бошад. Барои сабти ном рақами телефон лозим аст. Дар танзимот қулфи сабти номро (PIN-ро нависед), паёмҳои ғайбшаванда ва қулфи экранро фаъол кунед ва гоҳ-гоҳ рӯйхати дастгоҳҳои пайвастро санҷед.
Дар хотир доред, ки Telegram на ҳама чизро рамзгузорӣ мекунад
Чунон ки худи Telegram менависад, чатҳо ва гурӯҳҳои оддӣ дар серверҳои он нигоҳ дошта мешаванд ва бо рамзгузории ҳамаҷониба (end-to-end) ҳифз нашудаанд; он танҳо дар «чатҳои махфӣ»-и якба-як ва дар зангҳо ҳаст. Барои гуфтугӯҳое, ки метавонанд ба шумо зарар расонанд, Signal ё чати махфиро интихоб кунед.
Телефонро барои барномаҳои ҷосусӣ санҷед
Барномаи ҷосусӣ (stalkerware) ба шахси бегона пинҳонӣ дархостҳои ҷустуҷӯ, ҷойгиршавӣ, паёмҳо, аксҳо ва зангҳои шуморо нишон медиҳад. Coalition Against Stalkerware, иттиҳоди ташкилотҳо бар зидди зӯроварии хонаводагӣ ва мутахассисони амният, бахши кӯмак барои ҷабрдидагонро пеш мебарад.
Кадом сатҳҳои ҳимоя ҳастанд ва ба кӣ лозиманд
| Чӣ кор мекунад | Чиро бояд донист | |
|---|---|---|
| Пароли дароз дар телефон | Рахна кардани телефони басташударо душвор мекунад | Ба ҳама мувофиқ аст; паролро бояд аз ёд донист |
| Ҳимояи дуомила, калиди дастрасӣ (passkey) ё калиди физикӣ (security key) | Ҳангоми вуруд тасдиқи дуюмро талаб мекунад; калиди дастрасӣ ва калиди физикӣ аз сомонаҳои қалбакӣ ҳифз мекунанд | Агар телефон ё калидро гум кунед, дастрасӣ ба аккаунтро гум кардан мумкин аст: кодҳои эҳтиётиро нигоҳ доред |
| Signal | Паёмҳо ва зангҳоро байни иштирокчиёне, ки ҳарду барномаро насб кардаанд, рамзгузорӣ мекунад | Барои сабти ном рақами телефон лозим аст; ҳамсуҳбат низ бояд Signal-ро истифода барад |
| Advanced Protection (ҳимояи васеъшудаи аккаунти Google) | Барои одамоне, ки метавонанд ҳадафи ҳамлаи мақсаднок шаванд: вуруд танҳо бо калиди дастрасӣ ё калиди физикӣ, санҷиши сахттари боргириҳо, дастрасӣ ба маълумот танҳо барои барномаҳои санҷидашуда | Ақаллан як калиди дастрасӣ ё калиди физикӣ лозим аст; агар калид гум шавад ва шумо дар ягон дастгоҳ ба аккаунт ворид нашуда бошед, барқарорсозӣ метавонад якчанд рӯз вақт гирад |
| Lockdown Mode (реҷаи қулф)-и Apple | Ҳимояи ниҳоят сахт барои шумораи ками одамоне, ки метавонанд ҳадафи барномаҳои ҷосусии мураккаб шаванд: замимаҳо дар паёмҳо, технологияҳои мураккаби веб, зангҳои FaceTime аз ношиносон, дастрасӣ ба дастгоҳ ва пайвастшавӣ ба шабакаҳои ҳифзнашуда маҳдуд мешаванд | Телефон мисли одатӣ кор намекунад: қисми барномаҳо, сомонаҳо ва функсияҳо маҳдуд мешаванд; Apple менависад, ки аксари одамон ба чунин ҳамла дучор намешаванд |
FBI: хабар додан дар бораи таъқиботи фаромиллӣ
Ҳар гуна мақом
FBI хабарҳоро аз онҳое, ки аз хориҷа таъқиб карда мешаванд, новобаста аз шаҳрвандӣ қабул мекунад. Хабар додан мумкин аст онлайн дар tips.fbi.gov. Дар сомона дастури Threat Intimidation Guide ҳаст.
Access Now, Digital Security Helpline
Ҳар гуна мақомРойгон
Кӯмаки техникии шабонарӯзӣ ба фаъолон, рӯзноманигорон, блогерҳо ва ҳимоятгарони ҳуқуқи инсон дар саросари ҷаҳон бо 10 забон, аз ҷумла русӣ; дар давоми ду соат ҷавоб медиҳанд. Барои ҷомеаи шаҳрвандӣ ройгон. Аввал месанҷанд, ки оё ҳолати шумо мувофиқ аст. Суроға барои муроҷиат дар сомона нишон дода шудааст.
EFF Surveillance Self-Defense
Ҳар гуна мақомРойгон
Дастури EFF оид ба ҳимоя аз назорати пинҳонӣ. Нусхаи русӣ ҳаст: асосҳо, арзёбии хатарҳо, Signal, ҳимояи дуомила, ҳимоя аз фишинг, реҷаи қулф дар iPhone.
Apple: Lockdown Mode
Ҳар гуна мақом
Реҷаи қулф чиро маҳдуд мекунад ва чӣ тавр онро дар iPhone, iPad ва Mac фаъол кардан мумкин аст. Ин реҷа барои шумораи хеле ками одамоне сохта шудааст, ки метавонанд ҳадафи ҳамлаҳо бо усулҳои махсусан мураккаб шаванд.
Google: Advanced Protection Program
Ҳар гуна мақом
Барномаи ҳимояи васеъшудаи аккаунти Google барои одамоне, ки метавонанд ҳадафи ҳамлаи мақсаднок шаванд. Барои вуруд калиди дастрасӣ ё калиди физикии амният лозим аст.
Coalition Against Stalkerware
Ҳар гуна мақом
Иттиҳоди ташкилотҳо бар зидди зӯроварии хонаводагӣ ва мутахассисони амнияти иттилоотӣ. Дар сомона мефаҳмонанд, ки барномаҳои ҷосусӣ чист, бахшҳо барои ҷабрдидагон ва «Get Help» ҳастанд.
- Таъқиботи фаромиллӣ (transnational repression)
- Фишори ҳукумати як кишвар ба одамони берун аз ҳудуди он: назорати пинҳонӣ, таҳдидҳо, маҷбур кардан ба баргаштан, фишор ба хешовандон, рахна кардан.
- Рамзгузории ҳамаҷониба (end-to-end encryption)
- Рамзгузорие, ки дар он паёмро танҳо иштирокчиёни мукотиба хонда метавонанд.
- Ҳимояи дуомила (two-factor authentication, 2FA)
- Вуруд ба аккаунт бо ду тасдиқ: парол ва омили дуюм, масалан код аз барнома ё калиди физикӣ.
- Калиди дастрасӣ (passkey)
- Маълумоте, ки дар дастгоҳи шумо барои вуруд ба як сомона сохта мешавад; он парол ва омили дуюмро иваз мекунад ва сомонаи қалбакӣ онро истифода бурда наметавонад.
- Калиди физикии амният (security key)
- Дастгоҳе, ки ҳангоми вуруд ба телефон ё компютер пайваст мекунанд; ин боэътимодтарин шакли ҳимояи дуомила аст.
- Фишинг (phishing)
- Паём ё пайванде, ки безарар менамояд, аммо дар асл шуморо маҷбур мекунад паролро диҳед ё барномаи зараровар насб кунед.
- Нақшаи амният (security plan, модели таҳдидҳо)
- Ҷавобҳо ба саволҳо дар бораи он ки шумо чиро ҳифз мекунед, аз кӣ, эҳтимоли он чӣ қадар аст ва ин чӣ хатар дорад.
- Барномаи ҷосусӣ (stalkerware)
- Барномае, ки пинҳонӣ имкон медиҳад дастгоҳи каси дигарро назорат кунанд: паёмҳо, зангҳо, ҷойгиршавӣ ва аксҳо.