Nyu-Yorkda xona yoki kvartirani qanday topish, sizdan nimani soʻrash va olishga haqli ekanliklari va pul toʻlash yoki imzolashdan oldin nimani tekshirish kerakligi.
Ijaraga beruvchi (landlord) — uy-joy egasi yoki uni boshqaradigan kompaniya. Broker — pul evaziga uy-joy koʻrsatadigan koʻchmas mulk agenti. Ijara shartnomasi (lease) — ijara haqidagi yozma kelishuv.
Arzon uy-joy lotereyasini shaharning uy-joy idorasi Department of Housing Preservation and Development (HPD) olib boradi. Broker komissiyalarini Department of Consumer and Worker Protection (DCWP) nazorat qiladi, kamsitish boʻyicha shikoyatlarni New York City Commission on Human Rights qabul qiladi, garov puli va yigʻimlar boʻyicha shikoyatlarni esa Nyu-York shtati Attorney General ham qabul qiladi.
Eng muhimi
- Uy-joyni oʻzingiz koʻrmaguningizcha va odamning uni ijaraga berishga haqi borligini tekshirmaguningizcha, hech narsa toʻlamang va hech narsaga imzo chekmang.
- Kredit tarixini tekshirish uchun koʻpi bilan $20, garov puli sifatida koʻpi bilan bir oylik ijara haqi olish mumkin. Ijaraga beruvchining brokeri sizdan komissiya olishga haqli emas.
- Sizga immigratsiya maqomingiz, milliy kelib chiqishingiz, gender identifikatsiyangiz yoki jinsiy orientatsiyangiz sababli, shuningdek, vaucher (ijara subsidiyasi) bilan toʻlashingiz sababli rad javobini berishga haqli emaslar.
Tanishlar, eʼlonlar va oʻzingiz yashaydigan uy
Istalgan maqomBepul
Hech bir ilova yoki sayt barcha eʼlonlarni koʻrsatmaydi, shuning uchun HPD bir vaqtning oʻzida bir necha usulda qidirishni maslahat beradi. HPD maʼlumotlariga koʻra, koʻplab nyu-yorkliklar uy-joyni tanishlar, qarindoshlar va hamkasblar orqali topadi, shuning uchun hammaga uy qidirayotganingizni ayting. Bundan tashqari, kerakli tumanda yurib, For Rent yozuvli eʼlonlarni qidirish, gazetalardagi eʼlonlarni oʻqish, qoʻshnilar, uy nazoratchisi (superintendent) yoki boshqaruv kompaniyasidan oʻz uyingizdagi boʻsh kvartiralar haqida soʻrash, jamoat tashkilotlariga va eʼlonlari bor tuman shahar idoralariga murojaat qilish mumkin. Yana bir keng tarqalgan yoʻl — tanlagan tumaningizdagi broker.
NYC Housing Connect (arzon uy-joy lotereyasi)
Istalgan maqomBepul
HPDning beshta tumanning barchasidagi arzon ijara yoki sotib olinadigan uy-joyga, shuningdek, toʻgʻridan-toʻgʻri ariza berish mumkin boʻlgan qayta ijaraga beriladigan kvartiralarga ariza berish uchun shahar portali. Har bir lotereyaning daromad va oila hajmi boʻyicha oʻz talablari bor. Ariza uchun fuqarolik va immigratsiya maqomi ahamiyatga ega emas. Agar sizni tanlashsa, daromadni tasdiqlovchi hujjat, aktivlar haqida maʼlumot, ijara toʻlovlari tarixi yoki kredit tekshiruvi, oila aʼzolarining hujjatlari va tugʻilganlik haqidagi guvohnomalari soʻralishi mumkin. Javobni bir necha oy kutish mumkin.
Housing Ambassadors
Istalgan maqomBepul
Housing Connectga ariza tayyorlash va topshirishda bepul yordam beradigan, asosan koʻngillilardan iborat jamoat tashkilotlari. Ular uy-joy bermaydi va kvartira vaʼda qilmaydi.
Ready to Rent
Istalgan maqomBepul
HPD va DCWPdan bepul shaxsiy moliyaviy maslahatlar va arzon uy-joy uchun arizalar bilan yordam: maslahatchi kredit tarixingizni tekshirish, arizalar uchun daromadingizni hisoblash va koʻchish uchun pul yigʻishga yordam beradi. Maslahatlar telefon orqali yoki shaxsan; Financial Empowerment Portal orqali onlayn yoziling.
NYCHA davlat uy-joyi
Boshpana olgansizGrin-kartaBepul
New York City Housing Authority (NYCHA) — davlat uy-joyini ijaraga beradigan shahar tashkiloti. Oila aʼzolaridan kamida bittasi AQSH fuqarosi boʻlishi yoki mos maqomga ega boʻlishi kerak. Community Service Society jadvaliga koʻra (2026-yil may), boshpana olganlar mos keladi, boshpana ishi ochiq boʻlgan odamlar esa hozircha mos kelmaydi. NYCHA ariza uchun hech qachon pul olmaydi; agar kimdir pul soʻrasa, bu haqda tarkibiga NYCHA Inspector General kiradigan shahar Department of Investigationiga onlayn xabar bering: nyc.gov/site/doi/contact/online-complaint-form.page.
Yarim yertoladagi (basement) yoki yertoladagi (cellar) xona yoki kvartira
Istalgan maqomBepul
Yarim yertola va yertolalardagi arzon uy-joy koʻpincha noqonuniy ijaraga beriladi. HPD ogohlantiradi: noqonuniy yarim yertola va yertola kvartiralarida is gazidan zaharlanish, yomon shamollatish va yongʻin paytida chiqish yoʻqligi xavfi bor, shahar esa yashovchilarga joyni boʻshatishni buyurishi mumkin (Vacate Order). Balandligining yarmidan koʻprogʻi trotuar sathidan pastda boʻlgan va derazalari odatda ular orqali chiqib ketish uchun juda kichik boʻlgan yertolani (cellar) bir yoki ikki oilalik uyda hech qachon ijaraga berish mumkin emas. 2021-yilda Ida dovuli paytida Nyu-Yorkda 13 kishi halok boʻldi, ulardan 11 nafari oʻz uyida, asosan tartibga solinmagan yertola kvartiralarida choʻkib ketdi (shahar nazoratchisi maʼlumotlari, 2022-yil avgust). Uy-joy qonuniymi yoki yoʻqligini Department of Buildings saytida Certificate of Occupancy orqali tekshiring. Agar shahar Vacate Order chiqargan boʻlsa, HPD yashovchilarga koʻchishda yordam taklif qiladi.
Sizga nima kerakligini hal qiling
Umumiy kvartiradagi xonami yoki alohida uy-joymi? Shartnoma kerakmi? HPD soʻzlariga koʻra, tartibga solinmagan uy-joyda shartnoma ijarani butun muddatga belgilab qoʻyadi; shartnoma boʻlmasa, ijaraga beruvchi u yerda qancha vaqt yashaganingizga qarab, 30 kun yoki undan koʻproq oldin yozma ogohlantirish bilan ijarani tugatishi mumkin. Endi koʻp kvartiralarni Good Cause Eviction qonuni ham himoya qiladi.
Bir vaqtning oʻzida bir necha usulda qidiring
Tanishlarga ayting va barcha usullar bilan birdaniga qidiring. Arzon uy-joy uchun Housing Connect axborotnomasiga obuna boʻling.
Uy-joyni shaxsan koʻring
Koʻrmagan uy-joyingiz uchun pul oʻtkazmang va odamning uni ijaraga berishga haqi borligini tekshiring.
Hujjatlarni tayyorlang
Suratli hujjat, daromadni tasdiqlovchi hujjat yoki ish beruvchidan xat, iloji boʻlsa, avvalgi ijaraga beruvchidan tavsiyanoma va agar boʻlsa, kredit hisoboti. HPD sizni tavsiya qila oladigan odamlar (references) roʻyxatini ismlari va telefonlari bilan olib borishni maslahat beradi. Ijaraga beruvchi kafil (co-signer) soʻrashi mumkin — bu siz toʻlamasangiz, siz uchun toʻlashni yozma ravishda vaʼda qiladigan odam.
Agar sizda Social Security raqami yoki AQSHda kredit tarixi boʻlmasa
Bu haqda darhol ayting va boshqa hujjat taklif qiling: pasport yoki Individual Taxpayer Identification Number (ITIN) — Social Security ololmaydiganlar uchun Internal Revenue Service beradigan soliq raqami. New York City Commission on Human Rights yozishicha, ijaraga beruvchi kreditni tekshirish uchun suratli hujjat va shaxsiy maʼlumotlarni soʻrashi mumkin, lekin agar u faqat pasport yoki Social Security raqamini talab qilsa va boshqa yetarli hujjatlardan bosh tortsa, bu kamsitishni yashirish boʻlishi mumkin. Garov puli hisobi uchun ijaraga beruvchiga Social Security raqami kerak emas. Kredit tarixi boʻlmasa, daromadni tasdiqlovchi hujjat, ish beruvchidan xat va avvalgi ijaraga beruvchilarning tavsiyanomalarini taklif qiling va yana nima mos kelishini soʻrang. Agar maqomingiz yoki milliy kelib chiqishingiz sababli rad etishgan boʻlsa, Commissionga onlayn shakl orqali shikoyat qiling: nyc.gov/site/cchr/about/report-discrimination.page.
Darhol nimani toʻlash kerakligini soʻrang
Ariza berishdan oldin toʻlovlarning aniq roʻyxatini soʻrang. Ijaraga beruvchi yoki uning agenti barcha toʻlovlarning bandma-band yozma roʻyxatini berishi shart va siz uni shartnomadan oldin imzolaysiz.
Faqat qonuniy ariza yigʻimini toʻlang
Kredit tarixi va biografiyani tekshirish uchun koʻpi bilan $20, va ijaraga beruvchi hisobot nusxasini va tekshiruvchi kompaniyaning hisob-fakturasini berishi shart. Agar 30 kundan eski boʻlmagan oʻz tekshiruvingizni olib kelsangiz, yigʻim toʻlamaysiz.
Imzolashdan oldin shartnomani oʻqing
Tekshiring: ijara summasi, manzil va ijaraga beruvchi; toʻlov sanasi va kechikish uchun jarimalar; kommunal xizmatlar kiradimi; uy qoidalari (hayvonlar, mehmonlar); muddat oxirida nima boʻladi; uy-joyni subijaraga berish mumkinmi. Ogʻzaki vaʼdalarni shartnomaga yozib qoʻyishni soʻrang.
Garov pulini toʻlang va tasdiqni yozma ravishda oling
Garov puli (security deposit) — koʻpi bilan bir oylik ijara haqi, bundan tashqari oxirgi oy uchun ijara haqini ham olish mumkin emas. Olti va undan ortiq kvartirali uyda ijaraga beruvchi garov pullarini Nyu-Yorkdagi bankda foiz hisoblanadigan hisobda saqlashi va sizga bank nomi, manzili va summani yozma ravishda maʼlum qilishi shart.
Koʻchib kiring va birga yashaydiganlaringiz haqida xabar bering
Kvitansiyalarni saqlang. Agar siz bilan yana kimdir yashasa, koʻchib kirganingizdan keyin 30 kun ichida ijaraga beruvchiga uning ismini ayting. Birga yashovchilar haqidagi qonun (Roommate Law) bunga ruxsat beradi va ijaraga beruvchi shartnomada koʻrsatilmagan, siz bilan birga yashaydigan odamdan kredit tekshiruvini talab qilmasligi kerak.
Koʻchib ketayotganingizda
Ijara haqi tartibga solinmagan kvartirada (rent stabilized ham, rent controlled ham boʻlmagan) ijaraga beruvchi siz koʻchib ketganingizdan keyin 14 kun ichida garov pulini qaytarishi yoki ushlab qolinadigan summalarning yozma roʻyxatini berishi shart; aks holda u butun summani qaytarishi kerak. Garov pulini qaytarishda Attorney General idorasi yordam berishi mumkin.
Nyu-Yorkda ijara xarajatlari: qonun nimaga ruxsat beradi
| Qonun nima deydi | Bu qayerdan olingan | |
|---|---|---|
| Kredit tarixi va biografiyani tekshirish | Koʻpi bilan $20; ijaraga beruvchi nusxa va hisob-faktura berishi shart. 30 kundan eski boʻlmagan oʻz tekshiruvingizni olib kelishingiz mumkin. | Real Property Law, 238-a boʻlim (shtat Attorney Generalining qoʻllanmasi) |
| Garov puli | Koʻpi bilan bir oylik ijara haqi, ustiga oxirgi oy uchun ijara haqi qoʻshilmaydi. | General Obligations Law, 7-108 boʻlim (shtat Attorney Generalining qoʻllanmasi) |
| Broker komissiyasi | Ijaraga beruvchining brokeri, shu jumladan eʼlonni joylashtirgan broker ham, sizdan komissiya olishga haqli emas. | Fairness in Apartment Rental Expenses (FARE) Act, Local Law 119 of 2024, 2025-yil 11-iyundan beri amal qiladi (DCWP) |
| «Key money» | Kvartirani sizga berishlari uchun qoʻshimcha toʻlov hamda uy nazoratchisi yoki eshikbonga toʻlov noqonuniy. | Penal Law, 180.55 boʻlim (HPD va shtat Attorney General) |
| Kechikish uchun jarima | Ijara haqi muddatdan keyin besh kundan ortiq kechikib toʻlangandagina kechikkan hisoblanadi. Jarima — koʻpi bilan $50 yoki oylik ijara haqining 5%, qaysi biri kamroq boʻlsa. | Real Property Law, 238-a boʻlim (shtat Attorney Generalining qoʻllanmasi) |
| Garov pulini qaytarish | Ijara haqi tartibga solinmagan uy-joyda — koʻchib ketgandan keyin 14 kun ichida, ushlab qolinadigan summalarning yozma roʻyxati bilan. | Shtat Attorney Generalining qoʻllanmasi |
Fairness in Apartment Rental Expenses (FARE) Act: DCWPga shikoyatlar
Istalgan maqomBepul
DCWP FARE Actga rioya qilinishini nazorat qiladi. Agar broker yoki ijaraga beruvchi sizdan noqonuniy komissiya olgan boʻlsa, onlayn shikoyat qiling va dalillarni ilova qiling: yozishmalar, skrinshotlar, kvitansiyalar va brokerning aloqa maʼlumotlari. Kredit tarixi va biografiyani tekshirish uchun $20 gacha olishni qonun taqiqlamaydi. Hech kim sizni broker yollashga majburlay olmaydi. Qolgan barcha toʻlovlar eʼlonda va shartnomadan oldin siz imzolaydigan yozma roʻyxatda boʻlishi kerak.
Nyu-York shtati Attorney General: Residential Tenants' Rights Guide
Istalgan maqomBepul
Shartnomalar, garov pullari, kechikish jarimalari, ijara haqining oshishi, subijara, taʼmirlash va koʻchirib chiqarish haqidagi shtat qoʻllanmasi. Garov pulini qaytarish uchun Attorney General huzuridagi Bureau of Consumer Frauds and Protectionga shikoyat shaklini topshiring.
Hujjatlar soʻrash va arizachilarni rad etish
| Ijaraga beruvchi haqli | Ijaraga beruvchi haqli emas | |
|---|---|---|
| Shaxsni tasdiqlovchi hujjat va shaxsiy maʼlumotlarni soʻrash | Kreditni tekshirish uchun suratli hujjat va shaxsiy maʼlumotlarni soʻrash, masalan, haydovchilik guvohnomasi, shtat ID, pasport, Social Security raqami (SSN) yoki Individual Taxpayer Identification Number (ITIN). | Immigratsiya maqomingiz yoki milliy kelib chiqishingiz sababli ijaraga berishdan bosh tortish yoki ijara haqi, garov puli va shartlarni oʻzgartirish (masalan, kafil yoki olti oylik garov puli soʻrash). |
| SSN talab qilish | Uni kreditni tekshirish uchun soʻrash. Raqamni faqat uy-joyni koʻrib, egasini tekshirganingizdan keyin bering va sizga birinchi boʻlib oʻzi yozgan odamga hech qachon bermang. | Faqat pasport yoki SSN talab qilish va tekshirish uchun yetarli boʻlgan boshqa hujjatlardan bosh tortish, garov puli hisobi uchun SSN talab qilish: bu kamsitishni yashirish boʻlishi mumkin. |
| Daromadni tekshirish | Toʻlay olishingizni tasdiqlovchi hujjat soʻrash. | Daromadingiz Social Security, davlat yordami yoki Section 8 yoki CityFHEPS kabi vaucher boʻlgani uchun uni qabul qilmaslik: bu daromad manbai boʻyicha kamsitish. |
| Uy-joyni kimga ijaraga berishni hal qilish | Arizachilar orasidan hamma uchun bir xil boʻlgan qonuniy qoidalar asosida tanlash. | Gender identifikatsiyangiz, jinsiy orientatsiyangiz, oilaviy holatingiz, irqingiz, teri rangingiz yoki milliy kelib chiqishingiz sababli sizga yomonroq munosabatda boʻlish. |
NYC Commission on Human Rights
Istalgan maqomBepul
Ijaraga beruvchilar, brokerlar va boshqaruvchilar immigratsiya yoki fuqarolik maqomi (haqiqiy yoki taxmin qilingan), milliy kelib chiqish, jins (gender identifikatsiyasi ham), jinsiy orientatsiya va qonuniy daromad manbai — Social Security, davlat yordami, Section 8 yoki CityFHEPS kabi vaucherlar boʻyicha kamsitishga haqli emas. Kamsitish haqida onlayn xabar berish mumkin: nyc.gov/reportdiscrimination.
Roommate Law
Istalgan maqomBepul
Birga yashovchi (roommate) shartnomadagi ijarachi bilan yashaydi va ijara haqining bir qismini toʻlaydi, lekin shartnomada koʻrsatilmagan. Agar shartnomada bitta ijarachi boʻlsa va bu uning asosiy uy-joyi boʻlsa, u bilan unga qarindosh boʻlmagan yana bitta voyaga yetgan odam va bu odamning qaramogʻidagi voyaga yetmagan bolalari yashashga haqli. Agar ijarachilar bir nechta boʻlsa, birga yashovchilar bilan qoʻshib hisoblaganda ularning soni shartnomada koʻrsatilganidan koʻp boʻlishi mumkin emas. Shartnoma bu huquqni bekor qila olmaydi. Rent stabilized kvartirada birga yashovchidan uning ulushidan koʻp pul olish mumkin emas.
Ijara shartnomasi bor odamdan xona ijaraga olish
Istalgan maqomBepul
Agar siz ijarachidan xona ijaraga olsangiz-u, oʻzingiz shartnomada koʻrsatilmagan boʻlsangiz, u koʻchib ketganidan keyin qolishga haqingiz yoʻq, shuning uchun sizni shartnomaga yozib qoʻyish mumkinmi, deb soʻrang. Toʻrt va undan ortiq kvartirali uyda ijarachi ijaraga beruvchining roziligi bilan uy-joyni subijaraga (sublet) berishga haqli, bu rozilik oldindan buyurtma xat bilan soʻraladi; kichikroq uylarda ijaraga beruvchi rozi boʻlishga majbur emas. Qonunni buzgan holda subijara yoki shartnomani boshqaga oʻtkazish (assignment) koʻchirib chiqarishga asos boʻlishi mumkin.
- Ijaraga beruvchi (landlord)
- Uy-joy egasi yoki uni boshqaradigan kompaniya.
- Ijara shartnomasi (lease)
- Ijara haqidagi yozma kelishuv. Shartnoma boʻlmasa, ijaraga beruvchi ijarani yozma xabarnoma bilan toʻxtatishi mumkin.
- Garov puli (security deposit)
- Ijara haqi toʻlanmasa yoki biror narsa buzilsa, shu holat uchun koʻchib kirishda toʻlanadigan pul. Qonunga koʻra, bir oylik ijara haqidan koʻp emas.
- Broker (broker)
- Kvartiralarni koʻrsatadigan koʻchmas mulk agenti. FARE Actga koʻra, ijaraga beruvchi uchun ishlaydigan broker sizdan haq olishga haqli emas.
- FARE Act
- Fairness in Apartment Rental Expenses Act (Local Law 119 of 2024): Nyu-York shahar qonuni, 2025-yil 11-iyundan beri amal qiladi va ijaraga beruvchining agentlariga ijarachilardan komissiya olishni taqiqlaydi.
- SSN va ITIN
- Social Security raqamini (SSN) federal Social Security Administration beradi. Individual Taxpayer Identification Number (ITIN) raqamini SSN ololmaydigan odamlarga Internal Revenue Service soliq xizmati beradi.
- Rent stabilized
- Shtat va shahar qoidalari ijara haqining oshishini cheklaydigan va ijarachiga shartnomani uzaytirish huquqini beradigan kvartira.
- Daromad manbai boʻyicha kamsitish
- Ijara haqi Social Security nafaqasi, davlat yordami yoki vaucher bilan toʻlanishi sababli arizachini rad etish; Nyu-Yorkda bu noqonuniy.
- 311
- Shaharning maʼlumot va shikoyatlar xizmati. Undan portal.311.nyc.gov saytida yoki 311 ilovasida onlayn foydalanish mumkin; Nyu-Yorkda 311 ni terish ham mumkin, boshqa joylardan — 212-639-9675. «Uzbek» deng, sizga bepul tarjimon ulanadi; oʻzbek tili tarjimoni boʻlmasa, «Russian» deng.
- Kredit tarixini tekshirish (credit check)
- Kredit byurosining siz hisoblar va kreditlar boʻyicha qanday toʻlaganingiz haqidagi hisoboti. Kredit va tarjimai holni tekshirish uchun ijaraga beruvchi $20 dan koʻp olishga haqli emas.
- Kafil (co-signer)
- Agar siz toʻlamasangiz, ijara haqingizni toʻlashga yozma ravishda vaʼda beradigan odam.
- Subijara (sublet) va shartnomani oʻtkazish (assignment)
- Subijara: siz kvartira yoki xonani boshqa odamga ijaraga berasiz va oʻzingiz ijarachi boʻlib qolasiz. Shartnomani oʻtkazish: butun shartnoma boshqa odamga oʻtadi.
Bu umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas: QARAVANda yuristlar yoʻq. QARAVAN AQSHga kirishga yordam bermaydi va viza, taklifnoma, homiylik yoki evakuatsiyani rasmiylashtira olmaydi. Oʻz ishingiz boʻyicha litsenziyaga ega immigratsiya advokatiga yoki AQSH Adliya vazirligi akkreditatsiya qilgan vakilga murojaat qiling.
Manbalar, tekshirildi: 2026-yil noyabr
- nyc.gov/site/cchr/about/contact-us.page
- ag.ny.gov/publications/residential-tenants-rights-guide
- nyc.gov/site/dca/about/FAQ-Broker-Fees.page
- housingconnect.nyc.gov/PublicWeb
- legalaidnyc.org/get-help/housing-problems
- legalaidnyc.org
- nyc.gov/site/hpd/services-and-information/apartment-hunting-ti…
- nyc.gov/site/hpd/services-and-information/housing-ambassadors.…
- nyc.gov/site/hpd/services-and-information/ready-to-rent.page
- nyc.gov/site/nycha/eligibility/eligibility.page
- legalaidnyc.org/get-help/housing-problems/what-you-need-to-kno…
- nyc.gov/site/cchr/about/report-discrimination.page
- nyc.gov/site/doi/contact/online-complaint-form.page
- nyc.gov/site/hpd/services-and-information/basement-and-cellar.…